Samantekt Guðrúnar Sveinbjarnardóttur verkefnisstjóra rannsóknarinnar í Reykholti í sýningarskrá Endurfunda

„Rannsóknin á gamla kirkjustæðinu í Reykholti gefur einstaka mynd af því hvernig kirkjubyggingar á einum stað hafa þróast frá upphafi kristni í landinu allt til seinni hluta 19. aldar. Grunnfletir bygginganna eiga sér hliðstæður á Norður-Atlantshafssvæðinu, allt frá Noregi til Grænlands, og þróunin fellur að sumu leyti vel að fyrri hugmyndum um gerðþróun kirkjubygginga á Íslandi. Það eru þó nokkur afbrigði sem vert er að gæta að. Sérstaða kirknanna sem stóðu í Reykholti allt fram á 13. öld er sú að þær voru niðurgrafnar og höfðu nægilega stórt holrúm undir gólfi til þess að þar var hægt að athafna sig. Þó að elstu byggingunni á kirkjustæðinu svipi nokkuð til jarðhúss og að niðurgröftur seinni bygginga sem stóðu á nákvæmlega sama stæði gæti hafa stjórnast af því, hafa verið leidd rök að því hvers vegna talið er að elsta byggingin hafi verið kirkja. Engin merki fundust um hlífðarveggi úr grjóti og torfi í byggingunum fyrr en á 16. öld, en það bendir til þess að í Reykholti hafi verið timburkirkjur fram að þeim tíma. Hlífðarveggir þjónuðu þeim tilgangi að verja fyrir veðri og vindum en heimildir eru til um það að timburkirkjur hafi fokið um koll í ofsaveðrum. Bærinn í Reykholti stóð allhátt í miðjum Reykholtsdalnum þar sem oft er áveðrasamt. Niðurgröftur elstu kirkjubygginganna og djúp veggundirstaðasuðurveggjar gerðar 3, þar sem veðrið hefur staðið mest uppá, hafa e.t.v. þjónað því hlutverki sem hlífðarveggirnir höfðu annars. Þegar litið er til annarra miðaldakirkna á Norður-Atlantshafssvæðinu til samanburðar, hafa kirkjurnar í Reykholti verið óvenjulegar og hátimbraðar. Það hefur sómt vel stórbýlinu og kirkjumiðstöðinni sem þar var."