Texti Péturs Gunnarssonar, rithöfundar

Fornar syndir

Skriðuklaustur er yngst klaustra á Íslandi, sett á fót árið 1493 og leið undir lok í kjölfar Siðbreytingarinnar um 1552. Tildrög þess að það var stofnað bregða upp fróðlegri mynd af tíðarandanum. Cecelía Þorsteinsdóttir sem gaf jörðina Skriðu undir starfsemina hafði ung gifst frænda sínum í fjórða lið, Einari Ormssyni. Samkvæmt lögum kirkjunnar var það óleyfilegur skyldleiki milli hjóna. Ef hlutaðaeigandi þráuðust við og gátu af sér börn voru þau hin sömu réttlaus til arfs. Enn afdrifaríkari var þó sú synd sem hin brotlegu tóku með sér inn í eilífðina og var ávísun á eilífa glötun.
Nú höfðu Einar og Cecelía, sem bæði voru af auðugum höfðingjaættum, eignast sjö börn þegar Einar sálaðist. Cecelía var þá innan við þrítugt. Til eru bréf sem hún skrifaði Skálholtsbiskupi, Stefáni Jónssyni, í því skyni að fá hjónabandið lögfest. Án árangurs. Greip hún þá til þess úrræðis að skrifa sjálfum páfanum í Róm, en fékk neitun líka þar. Þrautaráðið var að gefa jörðin Skriðu undir klaustur og bjarga þar með börnum sínum og maka og sjálfri sér yfir í himnasæluna þráðu.

Heilsuverndarstöð á Héraði

Skriðuklaustur er sannkallaður hvalreki í þjóðminjalegu tilliti. Byggingarnar hafa fengið að hníga í svörðinn eftir að klaustrið var aflagt, en hvorki eytt eða breytt. Og vegna þess hve skamman tíma það stóð - aðeins sextíu ár - nægir að fletta yfirborðinu af til að hin upphaflega mynd taki að birtast.
Staðsetning og húsaskipan sýna að klaustrið hefur verið byggt mjög í sama anda og tíðkaðist við hliðstæðar stofnanir úti í Evrópu, þ.e. aðskilið frá bæjarhúsunum, heimur út af fyrir sig með klausturgarði í miðju og álmur út frá honum.
Uppgröfturinn færir í brennidepil þátt sem of oft hefur legið í láginni þegar fjallað er um klaustrin á miðöldum. Algengast er að telja þeim til tekna mikla bókiðn, en til frádráttar kemur gjarnan að þau hafi verið full aðsópsmikil í eignasöfnun. En Skriðuklaustur opinberar svo um munar líknar-, umönnunar- og heilsugæsluþáttinn.  Það votta tæki til lækninga og sjúkraannáll líkamsleifa kirkjugarðsins. Þar á meðal ófullburða fóstur sem gefa til kynna að konur í barnsnauð hafi leitað fæðingarhjálpar í munkaklaustri af Ágústínusarreglu.
En afdráttarlausastur er sjúkraannáll líkamsleifanna sem koma upp úr gröfum kirkjugarðsins. Skoðaðar hafa verið um fimmtíu beinagrindur og bera allar vitni um sjúkdóma af einu eða öðru tagi: berkla, holdsveiki, lungnabólgu, jafnvel hina amerískættuðu sárasótt - sífilis - sem tekur fyrst að gæta í Evrópu í kjölfar landafundanna í byrjun 16. aldar.
Þá vekur undrun fjöldi líkamsleifa ungra kvenna og ófullburða fóstra sem segir okkur að konur í barnsnauð á Austurlandi hafi leitað fæðingarhjálpar í munkaklaustri af Ágústínusarreglu!

Í fréttum var þetta helst

Um það leyti sem klaustrið er stofnað á Skriðu ríður Plágan síðari yfir landið og stráfellir landslýðinn. Má geta nærri að margir hafa þurft að leita til klaustranna við svo váleg tíðindi, bæði um athvarf en ekki síður í yfirbótarskyni því orsakir plágunnar voru jú syndir mannanna (það var ekki fyrr en árið 1894 að tókst að rekja orsakir pestarinnar til flóarbits af rottum). Ekki er ósennilegt að klaustrin hafi í kjölfarið verið í kjöraðstöðu til að komast yfir miklar jarðeignir á tíma þegar heilu ættirnar kvistuðust niður og miklar eignir voru í lausu lofti. 
Stofnár Skriðuklausturs heldur Kristófer Kólumbus í síðari Ameríkuför sína og í kjölfarið fylgir landnámið í Nýja heiminum sem með svo róttækum hætti átti eftir að breyta heimsmynd Evrópubúa. Ekki líður nema aldarfjórðungur frá fundi Ameríku þar til Marteinn Lúter hamrar plaggið á hurð hallarkirkjunnar í Wittemburg sem boðaði Siðaskiptin og um leið endalok klaustranna í löndum siðbótarinnar.