Frá hugmynd að sýningu

Frá Bryndísi Sverrisdóttur, verkefnisstjóra sýningar

Opnun sýningar eins og ENDURFUNDA á sér nokkuð langan aðdraganda og komu fjölmargir að því verki, bæði innan safns og utan. Undirbúningur hófst vorið 2007, en þá voru haldnir nokkrir fundir um innihald og áherslur, hvað ætti að sýna, hvernig ætti að sýna það og hverjir myndu koma að verkinu. Fljótlega var ákveðið að fá Þórunni Sigríði Þorgrímsdóttur til að hanna sýninguna og Pétur Gunnarsson rithöfund til að skrifa megintexta. Þórunn hefur gert margar fallegar sýningar, m.a. sýninguna í Landnámssýninguna í Aðalstræti og Surtseyjar-sýninguna í Þjóðmenningarhúsinu. Pétur er öllum landsmönnum vel kunnur af ritstörfum sínum.

Til þess að setja sig betur inn í viðfangsefnið áttu þau Þórunn og Pétur fundi með fornleifafræðingunum sem unnu rannsóknir á þeim stöðum sem fjallað er um í sýningunni. Ásamt þeim og starfsmönnum safnsins komust þau að niðurstöðu um það hvaða gripi væri hægt að sýna og hvaða áherslur skyldi hafa fyrir hvern stað. Pétur vann síðan að textagerð síðastliðið sumar, en þá voru fornleifafræðingarnir allir við vinnu sína víðs vegar um landið.

Þær fornleifar sem finnast í jörðu hér á landi eru oftar en ekki afar smágerðar. Þetta eru brot af ýmsum hlutum, glerbrot, leirkerjabrot, naglar og ýmsir smámunir. Það reynir því töluvert á ímyndunarafl safngestsins, þegar hann reynir að gera sér í hugarlund þann veruleika sem gripirnir eru sprottnir úr. Textar og hugleiðingar Péturs Gunnarssonar gefa okkur aukna innsýn í hugarheim miðaldamanna og vekja jafnframt ýmsar spurningar um lífið þá og nú.

Síðastliðið haust voru gripir endanlega valdir til sýningar í samráði við fornleifafræðingana. Suma gripi þurfti að forverja eða undirbúa á einhvern hátt fyrir sýninguna. Líma þurfti saman brot úr austurlenskri skál frá Skálholti í eina heild og púsla saman styttu heilagrar Barböru sem fannst á Skriðuklaustri, svo eitthvað sé nefnt. Það eru forverðir safnsins sem vinna þessa vinnu af stakri snilld, en hún er nokkuð tímafrek eins og gefur að skilja.

Meðfram þessu hélt áfram vinna við útlit sýningarinnar og innihald. Grafískur hönnuður var fenginn að verkinu til að hanna texta á borða og veggi og teiknari var fenginn til að teikna grunnmyndir af uppgröftum og skýringarmyndir við gripi. Útskýringartexta þurfti einnig að skrifa um sýningargripina, en fornleifafræðingarnir lögðu fram efniviðinn í þá.

Einnig var unnið margmiðlunarefni um kirkjur í Reykholti, myndasýningar um uppgrefti í Keldudal og á Skriðuklaustri og kumlasjá sem sýnir hvar kuml hafa fundist á landinu til þessa. Hljóðleiðsögn var gerð um sýninguna, en þar les Pétur Gunnarsson sinn eigin texta og einnig er hann þýddur á ensku.

Ekki þykir sýning fullkomin nema henni fylgi sýningarskrá eða rit. Fornleifafræðingarnir skrifuðu greinar um rannsóknir sínar og tveir ritstjórar komu því efni í bókina Endurfundi, sem gefin var út í tilefni opnunarinnar. Þessi bók hefur að geyma mikinn fróðleik um uppgreftina og myndir af ýmsum þeim munum sem þar fundust. Bókin fæst í safnbúð Þjóðminjasafnins. Auk bókarinnar var ákveðið að gera lítinn bækling með upplýsingum og textum Péturs, en þennan bækling má fá gefins á sýningunni og þá getur fólk lesið textana í ró og næði þegar heim er komið.

Þegar líður að opnun sýningar fer heldur betur að hitna í kolunum. Smiðir, rafvirkjar, málarar og tæknimenn, allir vinna sem einn maður að því að gera allt klárt fyrir opnun. Gripum er raðað í skápa og textar límdir upp. Andrúmsloftið verður æ rafmagnaðra - ekkert má fara úrskeiðis - en yfirleitt tekst þetta einhvern veginn og sýningin er opnuð með pompi og prakt. Aðstandendur hennar anda léttar og vona að gestirnir njóti vel.

Þjóðminjasafnið á að vera fyrir alla, Íslendinga sem útlendinga, börn sem fullorðna, fatlaða sem ófatlaða. Oft er þó erfitt að koma til móts við alla hópa í einu. Í þessu tilfelli var ákveðið að reyna að gera sýningu fyrir alla aldurshópa og sérstaklega var reynt að höfða til barna með ýmsum hætti. Verkefni voru gerð fyrir skólahópa á ýmsum stigum. Aðgengi fyrir fatlaða er gott að því leyti að auðvelt er að fara um sýninguna á hjólastól og hljóðleiðsögnin auðveldar þeim sem eiga við lestrarerfiðleika að stríða að njóta góðs af textanum.

Vonandi kunna safngestir vel að meta þessa sýningu á fornleifum frá nokkrum af okkar helstu sögustöðum.

Verið velkomin í Þjóðminjasafnið og eigið góða endurfundi við fortíðina!

Bryndís Sverrisdóttir
sviðsstjóri miðlunarsviðs
Þjóðminjasafni Íslands