Tímabilið 1600-2000
Eftir siðaskiptin varð breyting á. Kirkjan varð innlend og háð veraldlegu valdi úti í Danmörku. Dýrlingalíkneski hurfu af stöllum sínum og ölturum og myndir og gripir sem tengdust messunni í anda Lúthers voru fengnir í þeirra stað. Á 16. öld komu fram í dagsljósið nafngreindir höfundar íslenskra gripa. Stóll Þórunnar á Grund, frá fyrra helmingi aldarinnar, er elsti listgripurinn með nafni höfundar, Benedikts Narfasonar. Eftir siðaskiptin koma þeir fram í röðum, þar á meðal Brynjólfur skurðmeistari í Skarði á Landi sem prýddi kirkju sína með myndskurði úr hvalbeini um aldamótin 1600 og séra Gísli Guðbrandsson og Jón Greipsson sem báðir smíðuðu og skáru út forvitnilega gripi í upphafi 17. aldar.
Afkastamiklir listamenn á 17. og 18. öld voru m.a. Guðmundur Guðmundsson, kenndur við Bjarnastaðahlíð, sem kom með brjóskbarokkstílinn frá Kaupmannahöfn um miðja 17. öld, Hjalti Þorsteinsson prófastur í Vatnsfirði, einn fjölhæfasti listamaður þjóðarinnar á sinni tíð, Ámundi Jónsson snikkari á Suðurlandi á 18. öld. Á Norðurlandi voru feðgarnir úr Eyjafirði, Hallgrímur Jónsson, bóndi og listasmiður, og Jón málari sonur hans og eru þá margir ótaldir.
Safnið varðveitir mikinn fjölda einstakra hluta af hinum gamla hátíðarbúningi kvenna; útsaumaðar samfellur, baldýraða upphluti, treyjur og kraga, að ógleymdu öllu kvensilfrinu sem átti við þann búning. Margir gripanna eru glæsilegir og bera vott um hagleik handverksmanna. Sjá má suma þeirra á sýningunni, ásamt eina heila samstæða faldbúningnum sem safnið á.
Elstu varðveittu mannamyndirnar eru af Magnúsi Jónssyni prúða og fjölskyldu hans frá lokum 16. aldar og nokkur málverk af Guðbrandi Þorlákssyni Hólabiskupi frá upphafi 17. aldar, allar taldar málaðar í útlöndum.
Framan af öldum leituðu Íslendingar sér listmenntunar til Englands og Norður-Evrópu, en eftir siðaskiptin mest til Danmerkur. Í lok 18. aldar sóttu menn í listaháskólann í Kaupmannahöfn. Fyrstur var Sæmundur Magnússon Hólm, sem teiknaði fágætar myndir af samtíðarmönnum sínum, og um miðja 19. öld meðal annarra Sigurður Guðmundsson „málari“. Sigurð má tvímælalaust telja fyrsta atvinnulistamann Íslandssögunnar í nútímaskilningi þess orðs. Hann kom heim frá námi þegar íslenskt samfélag var að breytast úr bændasamfélagi í vísi að nútímasamfélagi með stjórnsýslu á þéttbýlisstöðum við ströndina. Hann settist að í Reykjavík og gerðist ómetanlegur frumkvöðull minjavörslu og lista, en lést fyrir aldur fram árið 1874. Hann og félaga hans má kalla sáðmenn nútímalista á Íslandi.
