Raddir fyrri alda
Beint símasamband við Íslendinga fyrri tíma í íbúastöðvum
Þegar gengið er gegnum aldirnar í sýningarsölum Þjóðminjasafnsins verða þar fyrir sjö hljóðstöðvar eða íbúastöðvar, ein fyrir hver 100-200 ár. Þær samanstanda af litlu borði og áföstu sæti. Á borðinu er sími og þar má sjá algeng mannanöfn tímabilsins, ættartré og upplýsingar um gengna Íslendinga, bæði fullorðna og börn, sem hægt er að ná símasambandi við.
Sýningargestir sem slá á þráðinn til forfeðra og formæðra fá að hlýða á frásagnir þeirra af eigin lífi, lestur og kvæðaflutning samtímamanna, hljóð úr hinu forna umhverfi og óm af söng og tónlist aldanna. Þeir sem forvitnir eru geta jafnframt spurt spurninga og fengið svör. Á meðan gestir hlusta geta þeir virt fyrir sér muni úr umhverfi fræðara sinna og viðmælenda sem sjá má á sýningunni allt í kring.
Fyrstu aldirnar næst símasamband við landnámskonuna Ástríði Ketilsdóttur og sonarsoninn Helga Þórólfsson árið 930, miðaldahöfðingjann Illuga Eyjólfsson og Guðrúnu dóttur hans árið 1117 og systur Guðríði í Reynistaðaklaustri og lærling hennar Daða Eysteinsson árið 1323. Aldirnar eftir siðskipti má hringja í Jón Jónsson prentara á Hólum í Hjaltadal og Helgu dóttur hans árið 1584 sem og Þórarin Brandsson galdramann og Ásgerði dóttur hans árið 1670. Þegar nær dregur nútímanum má slá á þráðinn til Ingjalds Jónssonar stýrimanns á fiskiskútu frá Reykjavík og Sigríðar dóttur hans í lok 19. aldar. Loks er símatími Þóru Aradóttur arkitekts alla daga í ys og þys nútímans og einnig næst í sonarson hennar Dag Arason.
Málfar sumra þessara einstaklinga hefur fornlegan eða framandlegan blæ í anda tímans en þau tala með nútímaframburði. Íslenskt ritmál hefur lítið breyst frá landnámsöld en framburðurinn hins vegar töluvert. Slíkt má ráða af kveðskap, stafsetningu handrita og mállýsingu fyrstu málfræðiritgerðarinnar frá miðri 12. öld. Með samanburði við önnur norræn tungumál hafa málvísindamenn gert sér hugmyndir um framburð fyrri alda. Dæmi eru gefin um hann með frásögnum íbúanna og má sums staðar heyra fornan framburð gamals þular eins og bergmál aftan úr öldum.
Íbúunum fjórtán á Þjóðminjasafninu er ekki ætlað að vera fulltrúar allra landsmanna í 1200 ár en gegnum þá gefst Íslendingum nútímans þó kostur á að heyra nokkrar raddir frá hverjum tíma. Hljóðstöðvarnar miðla sögulegum og menningarlegum fróðleik á skemmtilegan og aðgengilegan hátt til almennings. Íbúar þeirra eru skáldaðir, allir nema Jón prentari sem var tiltölulega lítið þekktur. Frásagnir þeirra eru einnig skáldaðar en hvíla þó á sagnfræðilegum, þjóðfræðilegum og fornleifafræðilegum grunni. Við textagerðina nutu höfundar ráðgjafar margra sérfræðinga, valinkunnir leikarar léðu raddir sínar og með þeim hljómar lestur fornra kvæða og sagna, kveðandi kvæðamanna, söngur og hljóðfæraleikur fjölda tónlistarmanna. Textum íbúastöðvanna má líkja við sögulegar skáldsögur og leikrænum flutningi þeirra við lítil útvarpsleikrit. Frásagnir íbúanna eru loks samofnar grunnsýningu Þjóðminjasafnsins. Þar eru raddir hennar: raddir fyrri alda.
