Stakkur úr heimaofnu vaðmáli
Gripur mánaðarins - febrúar 2011
Í Þjóðminjasafni Íslands er varðveitt mikið magn gripa af margvíslegu tagi. Suma gripi má sjá á sýningum Þjóðminjasafnsins, en stór hluti þeirra er varðveittur í sérstöku geymsluhúsnæði. Gripur mánaðarins að þessu sinni er forláta stakkur úr heimaofnu vaðmáli sem er varðveittur í geymslum safnsins.
Stakkurinn er frá Kirkjubóli í Bjarnardal í Önundarfirði, Vestur-Ísafjarðarsýslu. Þetta er dæmigerður vinnujakki eins og karlar hér á landi klæddust við upphaf 20. aldar. Hann er gauðrifinn, margbættur og sýnir hvað gripir, þá ekki síst fatnaður, voru gernýttir fyrr á tímum.
Stakkurinn var gefinn í safnið árið 1984. Eftirfarandi texti er úr bréfi frá gefanda:
„Hérna sendi ég þér nú loksins gamla, góða stakkinn, sem ég sagði þér frá.
Þegar við brenndum gömlu vaðmálsfötin, þá stakk ég undan einum vaðmálsbuxum, - slitnum og bættum, eins og fötin voru öll - og þessum stakk. Þegar ég svo fyrir fáum árum lét buxurnar á Byggðasafnið á Ísafirði, þá fannst mér stakkurinn of ræfilslegur til þess að hann væri mönnum sýnandi. En með fullri virðingu fyrir öllum þeim handtökum sem að baki hans liggja, þá geymdi ég hann áfram í gömlu kistunni hennar ömmu. - Guðmundur bróðir minn óf vaðmálið í stakkinn, líklega 1926 eða nálægt því.
Uppistaðan er hvítur bómullartvistur, en ívafið spann mamma úr sauðsvörtu þeli. Voðin var þæfð undir fótum, undin á rúmfjöl til að slétta hana og látin bíða í nokkra daga á fjölinni. Síðan var hún þurrkuð og svo sneið mamma og saumaði. Hún bætti líka, þegar stakkurinn fór að slitna, það er búið að endurnýja vasana, þeir slitnuðu fljótt, því bræður mínir gengu gjarnan með nagla í vösunum.
Guðmundur átti stakkinn, en síðasta hlutverk hans var samt að vera mjaltastakkur á mömmu. Kýrnar hennar vildu sleikja á henni bakið meðan hún mjólkaði þær. Þessi stakkur hefur nú sennilega verið orðinn slitinn á bakinu áður, menn þurftu svo margt að bera á bakinu. Þessi stakkur var dæmigerður vinnustakkur frá fyrstu árum aldarinnar, stundum var ívafið litað, stundum var uppistaðan þráður eins og í buxnavaðmáli."
