Sundbolir og sundhetta
Gripur mánaðarins – júní 2010
Að þessu sinni er gripur mánaðarins í raun þrír gripir. Allir eiga þeir það sameiginlegt að tengjast sumar og sól – og sundi. Gripir mánaðarins í júní 2010 eru prjónaður bómullarsundbolur og sundhetta úr þykku gúmmíi og karlmannssundbolur.
Prjónaði sundbolurinn og sundhettan eru frá því um miðja 20. öld. Karlmannssundbolurinn er úr svörtu rayon efni, notaður af unglingsdreng við æfingar með sunddeild Glímufélagsins Ármanns 1938-1940.
Af ýmsum fornritum má ætla að sundkunnátta hafi verið nokkuð almenn á fyrstu öldum Íslandsbyggðar. Í nánd við hveri og heitar laugar gerðu fornmenn sund- eða baðlaugar. Þekktasta baðlaugin er Snorralaug í Reykholti. Frægastur sundgarpur að fornu er Grettir Ásmundarson sem meðal annars synti úr Drangey í Skagafirði til lands, um 7 km vegalengd.
Ekki er fyllilega ljóst hvers konar sund menn syntu til forna. Sú tilgáta að fótatökin hafi verið lík bringusundfótatökum og armtökin eins og í skriðsundi er ekki ósennileg. Eins getur verið að um eins konar hliðarsund hafi verið að ræða.
Árið 1836 gáfu Fjölnismenn út Sundreglur Nachtegalls sem Jónas Hallgrímsson hafði þýtt og lagað eftir þörfum landsmanna. Ritið er fyrta kennslubók á íslensku í íþróttum.
Um 1880 var komið á eins konar sundskyldu í Vestmannaeyjum og skömmu síðar gengust bændur í Skagafirði undir þá skyldukvöð að láta alla drengi í sveitinni á aldrinum 12-16 ára læra sund. Sundfélag Reykjavíkur var stofnað árið 1884 í því skyni að halda uppi stöðugri sundkennslu í laugunum við Laugarnes. Víðast fór sundkennsla fram við erfið skilyrði, venjulegast í köldum sundpollum eða sjó.
Helstu kennslutækin voru blikkdunkar, lambsbelgir eða skinnsokkar til að spenna á bak byrjendunum. Einnig þekktust gjarðir á löngu skafti sem kennarar settu nemendur í og héldu þeim á floti meðan þeir æfðu sundtökin.
Snemma á 20. öld varð kappsund vinsæl íþrótt. Á þriðja og fjórða áratugnum voru margar sundlaugar reistar víða um land. Árið 1925 samþykkti Alþingi lög sem heimiluðu bæjar- og sveitarstjórnum að skylda unglinga til sundnáms. Merk tímamót urðu þegar Sundhöll Reykjavíkur var vígð árið 1937 og ekki síður þegar sundskyldu í skólum var komið á með íþróttalögunum árið 1940.
Heimild: Ingiimar Jónsson, "Íþróttir og líkamsmenning - frá glímu og sundi í golf og blak", Hlutavelta Tímans, Reykjavík 2004
