MÓR OG MÓVINNA

Var mór almennt notaður til eldsneytis svo langt aftur, sem menn muna? Kunna menn sagnir um mótekju á fyrri tímum? Benda örnefni á mótekju eða móvinnu?
Voru orðin mór og svörður notuð jöfnum höndum um mólag í jörðu eða aðeins annað þeirra? Er e.t.v. munur á merkingu þeirra, þar sem þau voru bæði notuð? Lýsið því.
Voru orðin mótak, mótekja, svarðartekja (eða önnur í þeirra stað) notuð um mólag? Lýsið því.
Var mótekja eitt af því, sem gerði jarðir eftirsóknarverðar sem bújarðir?
Segið frá helstu mótekjustöðum, sem notaðir voru frá ári til árs. Lýsið aðstæðum, jarðlagi ofan á mónum, þykkt þess, svo og mólaginu sjálfu.
Hvenær var einna helst unnið að því að taka upp mó? Hvað var verkið kallað (að skera mó, stinga upp mó, taka upp mó o.s.frv.)?
Vann hvert heimili að því út af fyrir sig eða í samvinnu við nágranna?
Voru nokkrir, sem höfðu atvinnu af mótekju, tóku upp mó til sölu? Segið frá þeim viðskiptum.
Tóku bændur upp svipað magn af mó frá ári til árs?
Keyptu menn leyfi til mótekju? Var grafarstæði þá selt ákveðnu verði? Við hvað var miðað (ummál grafar, þykkt mólags t.d.)?
Hvernig var mælt fyrir mógröf (svarðargröf) til sölu eða mógröfum yfirleitt, þar sem margir tóku upp mó í sömu spildu? Var á því fast skipulag, miðað við að nýta landið sem best? Var orðið mókista notað um útmælt land til mótekju og þá e.t.v. um margar mógrafir saman? Segið frá því.
Hvaða áhöld voru sérstaklega smíðuð til að nota við mótekju (móskeri, móspaði, torfskeri, móstingur, torfpáll, klofningsspaði, móhrip o.s.frv.)? Lýsið þeim og öðrum áhöldum, sem notuð voru við móvinnu.
Hvað nefndist jarðlagið, sem ryðja (stinga) þurfti ofan af mólaginu (grasrót, ofanafstunga, ruðningur, afrof, rof, kalmór o.s.frv.)? Hvað nefndist vinnan við að stinga það upp (að ryðja til mós, ryðja ofan af, stinga ofan af o.s.frv.)?
Hvað nefndist hvítgrá ösku- eða leirlög í mógröfum (tröllaskítur, skessuskítur t.d.)? Lýsið því.
Hvað var gert við ruðninginn, sem stunginn var ofan af mónum (settur í mógröf frá fyrra ári eða ofan í gröfina), er lokið var við að taka upp úr henni móinn?
Hvað nefndist bakkinn milli eldri mógrafar og nýrrar mógrafar (kaldibakki, kalbakki, vatnsbakki t.d.)?
Voru einhver orð um gamla, illa fyllta og hættulega mógröf (stakkagröf t.d.)?
Við hvað var miðað, er rætt var um þykkt mólags eða ruðnings í mógröf (pálstungu, skóflustungu, páltorfu)? Lýsið því.
Hvað nefndist hver einstakur móhnaus (móhnaus, móköggull, svarðarhnaus)? Hver var algengasta stærð móhnauss og hvernig var hann lagaður (hliðar lóðréttar eða hallandi)?
Hvað nefndist fyrsti hnaus, sem stunginn var úr mólagi (matselja, jómfrú, strompur, kobbi t.d.)? Var síðasti hnaus, sem stunginn var í mógröf, nefndur eitthvað (ekkja, t.d.)?
Þekkist þjóðtrú í sambandi við þetta?
Lýsið vinnunni við að stinga móinn, kasta honum upp á grafarbakkann og hlaða honum í köst. Segið frá verkaskiptingu og hvað einstök verk voru nefnd (að fella móinn, taka frá pálnum, kasta upp, hlaða í köst o.s.frv.). Hvernig var hamlað vatnsrennsli í mógröfina?
Voru mismunandi orð notuð um mó úr mógröf eftir gæðum hans? Hvað nefndist þá góður mór (brandur, silfurmór, steintorf, svartamór, tinnumór t.d.)? Hvað nefndist andstæðan (fauskamór, feyskjumór, freykjumór, frykja, kalmór, lópysja, mópysja, reiðingsmór, rofmór, rosti, ruddi, torfmór t.d.)? Voru sérstök orð notuð um mó með viðarleifum (fauskamór, lurkamór t.d.)?
Hvað nefndist móhlaði við mógröf (móhlaði, móhraukur, móköstur)? Lýsið honum.
Þekktist það, að mórinn væri fluttur á þerrivöll samdægurs og hann var stunginn?
Segið frá mat og matmálstímum í sambandi við mótekju. Var gefinn sérstakur glaðningur af því tilefni?
Hve lengi var nýstunginn mór látinn standa í kesti til að síga? Var hann þurrkaður hjá mógröfinni eða fluttur um lengri veg á þurrkvöll? Hvernig var hann fluttur á þurrkvöll (borinn á handbörum t.d.)? Eru til örnefni, sem minna á þurrkun mós í nánd við torfgrafir (Móholt, Svarðarholt, Torfholt t.d.)?
Hvernig var unnið að því að kljúfa mó til þurrks? Hvað nefndist móköggull, sem gleymdist að kljúfa (holubarn, launkrakki t.d.)? Hvað var sagt um það? Hvað nefndist klofinn mór (móflaga, móskán t.d.)?
Var talað um að grinda mó og reisa mó á þurrkvelli? Hvað fólst í því? Segið frá mó á hinum ýmsu stigum þurrkunar. Lýsið aðferðum við að hreykja mó á þurrkvelli. Hvernig var mónum hlaðið upp endanlega og hvernig var hann varinn gegn regni, utanhúss? Greinið frá einstökum orðum og orðasamböndum, er þetta varða og merkingarmun þeirra (so: að buðlunga mó, desja mó, drýla mó, hlaða mó, hreykja mó, smáhreykja mó, kista mó, að setja í raðir, no: móbuðlungur, módes, módrýli, mógalti, móhlaði, mókista, móstrilla, svarðarhlaði, svarðarhraukur o.s.frv.).
Lýsið flutningi á mó (í móhripum, torfkrókum, vögnum o.s.frv.).
Voru sérstök móhús til geymslu á þurrum mó, t.d. í nánd við staðinn, þar sem mórinn var tekinn upp? Voru aðrar mógeymslur til nálægt mógröfum (mókistur, mótóftir)? Lýsið þeim.
Hvað nefndist mómylsna (hryðja t.d.)?
Lýsið brennslu mós. Var hann notaður einn sér eða með öðru eldsneyti? Hvernig var hann klofinn til brennslu (t.d. með móhníf)?
Var mór notaður til annars en eldsneytis, t.d. einangrunar húsa? Notuðu koparsmiðir móösku, eina sér eða með öðrum efnum, til að móta í kopar?