Tunglið

Tíðkuðust mismunandi orð um tunglið (tungl, máni) og stöðu þess á himni, miðað við tungl í fyllingu og vaxandi og minnkandi tungl (nýtt tungl, nýmáni t.d.)? Var e.t.v. gerður greinarmunur á tungli og mána? Var orðið máni þá aðeins notað um vaxandi eða minnkandi tungl? Var t.d. um það rætt, að það sæist aðeins svolítill máni af tunglinu?
Tíðkuðust mismunandi orð um birtu tunglsins, svo sem tunglsljós, tunglsskin, mánaskin, lýsi o.s.frv.?
Var almennt talað um "kallinn í tunglinu," og kunna menn nokkuð frá honum að segja?
Allir kannast við vísuna: Tólf eru í ári tunglin greið / til ber að þréttán renni o.s.frv.? Báru hin ýmsu tungl ársins nöfn eftir mánuðum, árstíðum og hátíðum (þorratungl, góutungl, páskatungl, sumartungl, vetrartungl, jólatungl o.s.frv.)?
Var veðurboði í því fólginn, hvort tungl var vaxandi eða minnkandi um áramót?
Var ekki sama á hvaða degi vikunnar tunglkoma var gagnvart ráðandi veðri næstu fjögra vikna (veðurreynd)?
Kannast menn við orðið hlaupatungl? Hvað merkti það?
Var mark tekið á því, hvernig viðraði fimmta dag tungls (á fimmtunni)?
Var talað um það, að tunglið kviknaði, er rætt var um komu þess á vissri stundu sólarhrings? Var einnig talað um, að tunglið spryngi út í vissri átt í sambandi við tunglkomur? Var eitthvert mark þá á því tekið í hvaða átt tunglið sprakk út?
Var talað um það, að tungl gengi stutt í sjó, er sást óvenju fljótt móta fyrir því eftir tunglkomu? Boðaði það eitthvað?
Hvað var það nefnt, ef mótaði fyrir tunglkringlunni óvenju fljótt eftir tunglkomu (að tunglið væri formbert t.d.)?
Var talað um það, að tunglið grúfði? Hvað fólst í því? Boðaði það eitthvað?
Var talað um það, að tunglið væri stafnahvasst? Hvað fólst í því? Boðaði það eitthvað?
Var mark tekið á því gagnvart veðri, hvernig litur tunglsins var á himinhvolfinu (rauður, bleikur)? Hvað var það nefnt, er tunglið var óvenju skært (að það væri mánabert t.d.)?
Var það nokkuð almennt álit manna, að veðrabrigði yrðu um tunglkomur, kvartelaskipti tungls og í stórstrauma? Hvaða orðum var um það farið?
Hvaða heiti voru notuð um sjávarföll?
a) Hvaða heiti voru notuð um aðfall sjávar (aðfall, flóð, flæði, flæðandi o.s.frv.)?
b) Hvað var flóð í hámarki nefnt (háflóð t.d.)?
c) Hvaða heiti voru notuð um fallaskipti (liggjandi, fallaskipti, stans o.s.frv.)?
d) Hvaða heiti voru notuð um útfall sjávar (útfall, fjara, fjar o.s.frv.)?
e) Hvað nefndist fjara í lágmarki (lágfjara t.d.)?
f) Hvað nefndist sá hluti sjávarstrandar og sjávargrunns, er þurr varð um fjöru (fjara, útfiri, útfjar o.s.frv.)?
g) Hvað nefndust sjávarfallastraumar (no. stórstraumur, stórstreymi, lo. stórstreymt, no. smástraumur, smástreymi, lo. smástreymt)? Voru sjávarfallastraumar kenndir við áttir (austurfall, vesturfall t.d.)? Voru sjávarfallastraumar kenndir við mánuði eða daga (góustraumur, höfuðdagsstraumur t.d.)? Var talað um stærsta straum og minnsta straum og stærstu fjörur og minnstu fjörur í samandi við sjávarfallastrauma?
Var búist við meiri háttar veðrabrigðum í stærstu strauma ársins, góustrauminn og höfuðdagsstrauminn? Var eitthvert ákveðið orð notað um meiri háttar óveður eða illviðri nálægt stórstraumi í sjó (straumkast t.d.)?
Var því almennt trúað, að tunglkomur og sjávarfallastraumar hefðu áhrif á fiskigöngur í sjó og veiðivötn og að sjávarfallaskipti hefðu áhrif á fiskidrátt og veiði í sjó og vötnum?
Var það talið hafa þýðingu fyrir ýmsa atburði lífsins, hvernig stóð á tungli, er þeir gerðust (fæðing barns t.d.)?
Var álitið, að tunglsljós gæti haft ill áhrif á fóstur í móðurkviði ef það skein á móðurina á einhvern ákveðinn stað líkamans?
Miðuðu menn ýmsar athafnir sínar við það, hvernig stóð á tungli eða sjó (hárskurð, naglskurð, blóðtöku, búferlaflutninga, byggingu dyrakampa, byggingu reykháfa og strompa á hús, torfristur, byrjun sláttar, slátrun búfjár, klippingu sauðfjár, manskurður hrossa, kýr leiddar til nauts o.s.frv.)?
Var mark tekið á því, hvernig stóð á tungli um sumar hátíðir kirkjuársins eða aðra merkisdaga ársins?
Hvaða merkingu hafði það að dreyma tunglið, og fór það e.t.v. að einhverju leyti eftir stöðu þess á himninum og öðrum auðkennum (birtu t.d.)?
Kannast menn við urðarmána og þjóðtrú eða sagnir varðandi hann?
Var því almennt trúað, að veðurreynd yrði hin sama 19. hvert ár? Var það tímabil nefnt tunglöld? Gerðu menn veðurspádóma, miðað við tunglöld eftir gömlum dagbókum (veðurbókum)?
Var talað um rosabaug eða þráviðrisbaug umhverfis tunglið? Hver munur var þar á? Var þetta veðurboði? Lýsið því.
Segið frá öðru, sem varðar tunglið eða stjörnur, þjóðtrú eða skoðanir manna varðandi það og áhrif þess.
Skrifið vísur eða þulur varðandi tunglið, sól eða stjörnur, ef völ er á.