Skrá 13. Ull og tóvinna I

Ullarlitun

Voru jurtir almennt notaðar til ullarlitunar? Segið sem vendilegast frá öllu, sem vitað er um það efni. Minnist m.a. eftirfarandi atriða: Hvaða jurtir voru notaðar til litunar?
Hvernig var jurtum blanda saman við litun? Hvaða jurtir voru notaðar einar sér við litun? Hvaða hlutar jurta voru notaðir til litunar (blóm, ber, blöð, stöngull o.s.frv.)? Hvenær var jurtum safnað til litunar? Voru jurtir þurrkaðar og geymdar til að lita með þeim? Hvernig fór þá þurrkunin fram, og hvernig var geymslunni háttað? Voru ákveðnar forsagnir til að fara eftir við litun, t.d. hvað áhrærði hlutfall eða þyngd jurta á móti ull eða bandi?
Voru mosar og skófir notaðar til litunar (litunarmosi t.d.)? Hvernig og hvar var þeim safnað? Hvernig var lituninni háttað? Voru mosar og skófir notaðar með jurtum til litunar? Voru mosar og skófir notaðar með tilbúnum litarefnum til litunar? (hellulit, indigó t.d.)?
Segið frá suðu litarefna. Var efnið, sem lita átti, látið standa ákveðinn tíma í litarlegi, eftir að suðu lauk (liggja í litnum)?
Voru einstök jarðefni notuð til að festa lit eða gefa lit sérstakan blæ (at, sorta t.d.)? Lýsið því.
Hvar hland notað til litunar? Hvernig?
Var litað oftar en eins inni úr sama litarlegi? Hvað nefndist þá seinni litunin eftirlitur t.d.)?
Var algengt að reyra (vefja) bandhespur til litunar? Í hvað var reyrt band einkum notað (sokka, vettlinga t.d.)? Var ull lituð með togi eða ofanaftekin? Voru viss ílát til, sem eingöngu voru notuð við litun? Segið frá þeim.
Fengust einstakar konur við litun, öðrum fremur? Ferðuðust þær milli bæja til að lita?
Þekkjast nokkrar kreddur í sambandi við litun (t.d. að hreyfa ekki við flík í litarlegi á sólstöðudaginn)?
Þjóðminjasafni Íslands væri mikil þökk á því að fá sýnishorn af jurtalituðu bandi, þó ekki væri nema smáspotta af hverjum lit, ásamt upplýsingum um, úr hverju var litað.




Leita á vefnum


Póstlisti Þjóðminjasafnsins


 

Þetta vefsvæði byggir á Eplica