Þjóðháttasafn
Þjóðháttasafn sinnir því mikilvæga hlutverki að varðveita og rannsaka hinn óáþreifanlega menningararf, daglegt líf fólks og fagurfræði hversdagsins, í gegnum lifandi hefðir og siði, minningar og upplifanir, viðhorf og reynslu sem breytist frá kynslóð til kynslóðar.
Árið 1960 hóf Þjóðminjasafnið skipulega að safna heimildum um lífshætti á Íslandi og á aldarafmæli safnsins, árið 1963, var stofnuð þjóðháttadeild, nú Þjóðháttasafn. Söfnunin fer fram með því að leggja fyrir fólk spurningaskrár. Sarpur gegnir lykilhlutverki í söfnun þjóðhátta, en þar má nálgast spurningaskrár og svara þeim sem opnar eru hverju sinni.
Áttu erindi við Þjóðháttasafnið?
Sérfræðingar safnsins veita almenningi, fræðimönnum og nemendum margvíslega þjónustu og upplýsingar. Vinsamlega tilgreinið erindið og við höfum samband.
Lifandi hefðir á Íslandi, vefur um óáþreifanlegan menningararf
Vefurinn Lifandi hefðir gegnir hlutverki yfirlitsskrár yfir óáþreifanlegan menningararf á Íslandi. Vefurinn hýsir heimildir um hefðir þeirra sem búa hér á landi. Vefurinn er staður þar sem einstaklingar, hópar og samfélög deila þekkingu sinni á fjölbreyttum hefðum. Þar má til dæmis finna lýsingar á laufabrauðsgerð, sundlaugamenningu, þjóðtrú sjómanna og torfhleðslu.
Mynd: Unnur Malmquist Jónsdóttir
Vilt þú koma á framfæri hefð sem þú stundar og er þér mikilvæg?
Þau sem vilja koma hefðum á framfæri á vefnum geta haft samband við sérfræðing Þjóðminjasafns.
Vefurinn Lifandi hefðir er samstarfsverkefni Þjóðminjasafns Íslands og Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytisins og er þáttur í innleiðingu á samningi UNESCO frá 2003 um varðveislu menningarerfða.
Þjóðháttakannanir undanfarinna ára:
Fær í flestan sjó - þjóðtrú tengd sjómennsku
Spurningarskráin var opin í júní og júlí 2024.Í tilefni Sjómannadagsins safnaði Þjóðminjasafn Íslands upplýsingum um þjóðtrú og siði tengda sjómennsku. Rannsókninni er ætlað að veita innsýn í hvaða áhrif þjóðtrú hefur á fólk sem starfar til sjós og aðstandendur þeirra og hvernig hún birtist í starfi þeirra.
Mynd: Unnur Malmquist Jónsdóttir
Hvað er í matinn? Sjálfbært, heilsusamlegt mataræði
Í tilefni af Veganúar 2022 opnaði Þjóðminjasafn Íslands í samstarfi við Háskóla Íslands út spurningaskrá um mataræði sem ætlað var að safna upplýsingum um upplifun og sjónarhorn fólks sem hefur tileinkað sér sjálfbært, heilsusamlegt mataræði á Íslandi. Þar er t.d. átt við grænkera (vegan), grænmetisætur, vistkera (flexitarian), neytendur lífrænt ræktaðra matvæla og annað fólk sem sem borðar meðvitað með tilliti til umhverfisins, dýraverndar eða eigin heilsu.
Ísbjarnarsögur
Þjóðháttasöfnunin fór fram árið 2020. Tilgangurinn var að safna minningum fólks um ísbirni með áherslu á að rannsaka ferðir þeirra til Íslands í sögulegu og samtímalegu samhengi. Spurningaskráin er hluti af þriggja ára rannsóknarverkefni sem unnið var í samstarfi íslenskra og alþjóðlegra háskóla og safna. Það var styrkt af Rannsóknasjóði Rannís 2019-2021. Frásagnir sem báerast verða varðveittar um ókomna tíð og gerðar öllum aðgengilegar. Nöfn heimildarmanna birtast ekki.
Mynd: © Snæbjörnsdóttir/Wilson 2018
